مذهب و دین و دینداری از جمله مسائل بنیادین در جوامع مختلف است. حس عمومی[1]، عمدتاً افراد را به افراد دیندار و افراد بیدین تقسیمبندی میکند. این تقسیمبندی مربوط به استعمال عامیانه است که فایده عملی دارد. جامعهشناسی دین در ایران نیز بر اساس این تقسیمبندی مباحث خود را سازماندهی کرده است. مبتنی بر این …
بوعلی حسین بن عبدالله بن سینا (۳۷۰-۴۲۸ق)، مشهور به ابن سینا، فیلسوف مشهور مسلمان و پزشک نامدار ایرانی است. او در عرصههای مختلف علمی صاحب ایده و فکر بوده است. وی هم در زمانه خود تأثیرات بسزایی داشت و هم بر پسینیان اثرگذار بوده است. اندیشه فلسفی ابنسینا، تأثیرات مهمی بر تفکر فلسفی اسلامی و …
جهاد از جمله بایستهها و آموزههای اسلامی است که جنبههای سخت و دشواری را با خود به همراه دارد.[1] همین امر موجب شده تا مسئله جنگ در ادیان به یک چالش الهیاتی، اجتماعی و سیاسی تبدیل شود. اینکه ادیان و به طور خاص، اسلام چه نگاهی به جنگ دارد و چرا چنین نگاهی دارد؟ گونه …
محسن حسام مظاهری از جمله افرادی است که در مطالعات خود مسیر جامعهشناسی دین را در پیش گرفته است. جامعه شناسی دین، دین را به عنوان یک پدیده منقطع از مبانی و مبادی الهیاتی آن مطالعه میکند ولی جامعه شناسی دینی، جامعه را بر اساس مبانی دینی مطالعه میکند. از اینرو جامعه شناسی دین و …
جامعه شناسی دین و پدیدههای اجتماعی دین؛ نقدی بر نگاه محسن حسام مظاهری به عاشورا ادامه »
جنگ مذهبی، همواره در زمره مهمترین رخدادهای تاریخ بشر بوده است. رخدادی که گاه منجر به تغییرات مثبت و گاه منجر به تغییرات منفی در زندگی جمعی و فردی آدمیان شده است. افزون بر این فتوحات، لشگرکشی و کشورگشایی سنت معمول حاکمان بوده است. شاید بتوان گفت هنوز هم این سنت وجود دارد؛ اگرچه به …
عقلانیت به عنوان بنیان سکولاریسم معرفی میشود. با این حال باید دانست عقلانیت در ذات خود مستلزم انکار دین و آگاهی دینی نیست بلکه عقل با اثبات حقایق و معارف فراعقلی، در دامنۀ معرفت دینی قرار گرفته و حریم سنتهای الهی را پاس میدارد. نتیجه این مهم ارج نهادن به مفاهیم و ارزشهای دینی است. عقل …
در عقلانیت دینی و مسائل مربوط به آن، مسئله اصلی آن است که آیا گزارههای دینی عقلانی هستند؟ آیا با تحلیل منطقی میتوان درستی آنها را تأیید کرد؟ لکن قبل از آن ضروری است تا مشخص شود که معنا و شاخصه عقلانیت دینی چیست؟ در چه حالتی میتوان گفت یک دین و گزارههای آن عقلانی …
عقلانیت دینی ایدهای در برابر عقلانیت مدرن (عقلانیت سکولار) است. عقلانیت دینی، همسو با وحی و آسمان است ولی عقلانیت مدرن خودبنیاد است و رابطهی چندان خوشایندی با دین، وحی و آسمان ندارد. طبیعی است که این دو قرائت از عقلانیت با یکدیگر چالش داشته باشند. سکولاریسم محصول عقلانیت خودبنیاد مدرن است. هنگامی که دنیای …
اصطلاح پلورالیسم از واژه لاتین Ploralis به معنای گرایش به کثرت گرفته شده و به عناوینی چون اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اخلاقی، معرفتی و از جمله دینی اضافه میشود. هیک و پلورالیسم دینی پلورالیسم دینی را معمولا با نام جان هیک میشناسند. (برای مطالعه بیشتر نسبت به تفاوت پلورالیسمِ جان هیک با دیگر اندیشمندان و نیز نسبت …
تاریخی نگری به دین از جمله نگرههای فلسفی است که در تمدن غرب مطرح شده است. اوج تاریخی نگری به دین در نظرات هایدگر، گادامر و مارگولیس به ظهور رسیده است. عموم این نظرات ناشی از مبانی انسانشناختی و به طور خاص نظریه «تاریخمندی انسان» است. اینکه هر انسانی موجودی محدود با پیشینهای منحصر به …
زن به عنوان رکنی از ارکان خانواده، نقشی اثرگذار در شاکله و سلامت اجتماع دارد. این نقش به شکل غیر مستقیم در قالب تربیت اعضای جامعه و به شكل مستقیم در قالب حضور اجتماعی وی در عرصههای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی بروز و ظهور مییابد. با وجود آنکه اسلام در آیات و روایات متعدد حرمت …
تمدن غرب را چه بسا بتوان فراگیرترین و گستردهترین الگوی زندگی بشر در جهان حاضر است. تمدنی که در تلاش است ساختارهای اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و حاکمیتی را به گونهای خاص فراهم آورده که محصول آن سبک خاصی از زندگی را برای بشر به ارمغان آورده است؛ سبکی که مبتنی بر نگرشهای غیردینی و استوار …
تمدنسازی، تحولِ باطنی جمعی است که از تفکر آغاز میشود یعنی درک معانی و مفاهیمی که بر پایه آن اجمالاً معلوم میشود به چه سمتی باید حرکت کرد. در واقع اشتراکاتی در اذهان و قلوب مردمان وجود دارد که بر مبنای آن دنیایشان را میسازند. آن هم نه از روی کتاب و نقشهای کاملاً مشخص …
نیکولو ماکیاولی فیلسوف سیاسی ایتالیایی که در قرن شانزدهم میلادی زندگی میکرد، برای نظریات جریانساز خود در حوزه قدرت و حکومتداری شهرت دارد. او در کنار نهضت اصلاح دینی یکی از نظریهپردازانی است که زمینه نهادینه شدن سکولاریسم را فراهم آورد. (برای مطالعه بیشتر در باره تأثیر نهضت اصلاح دینی در سکولاریسم به اینجا مراجعه …
نهضت اصلاح دینی یکی از زمینههای موثر برای سکولاریسم بود چراکه در این دوره تغییر بنیادین الهیات مسیحی به گونهای رقم خورد که از گستره دین کاسته و رشد و شکوفایی سکولاریسم فزونی یافت. (برای مطالعه بیشتر میتوان به کتابهایی مثل «ظهور و سقوط سکولاریسم» مراجعه کرد) اصلاح دینی، به جنبشهایی برای تصحیح جنبههایی از …
